Vieren en bedenken


Deze week wordt 'de' oorlog herdacht en 'de' bevrijding gevierd, van meer dan een halve eeuw geleden. Toch komen er geregeld nieuwe oorlogsmonumenten bij.
Tegelijkertijd worden de herdenking & viering van 4 & 5 mei aangegrepen om een ruimer idee van vrijheid en vrede mee te laten liften. Dat gebeurt o.m. via radiospotjes, want het gaat niet om de ouderen die het meegemaakt hebben, maar om 't jongvolk die er de ballen van af weten. Ze kennen iets 'van horen zeggen' of van verplichte lesstof en bijbehorend bezoek 'met school' aan herinneringsoorden. Zo gaat het overal.

Tijdens het symposium in Westerbork op 30 maart j.l. leerden we, dat de 'derde fase' van het herdenken is ingegaan. Er treedt een individualisering van het gedenken op (vandaar nieuwe oorlogsmonumenten voor aparte groepen) en het herdenken krijgt universele trekken. Het 'nationale gewetensritueel' van 4 mei is uitgebreid. Het raakt een breder thema. De Tweede Wereldoorlog wordt afstandelijker beleefd. 

Hoe geschiedenis 'dichtbij' verstikkend kan werken, vertelde mij de zoon van een heldhaftige, maar dode verzetsstrijder. Er was een straat naar hem genoemd. Zoon was er niet gelukkig mee: "Hij bestaat niet, maar iedereen kent Ťn bewondert hem; ik ben er, doe mijn 'rottigste best' - maar ik besta eigenlijk niet". We werkten samen bij de Kon. Luchtmacht; ik dienstplichtig, hij beroeps. Nico wilde ook geen voorkeursbehandeling, die 'de zoon van' dacht te bespeuren. Geschiedenis als drukkende last, van 'de' oorlog bij ons. Ons is vooral Nederland. 'Ons' IndiŽ is lang vergeten geweest, bij diezelfde oorlog. Het Militaire Luchtvaart Museum is bijvoorbeeld bezig met een inhaalslag over de rol van het KNIL en de Marine Luchtvaart Dienst in Nederlands-IndiŽ.

Kom je over de grens, dan blijkt er nog een veel grotere oorlog te zijn geweest, die ook 'the Great War' en 'la Grande Guerre' heet, de Eerste Wereldoorlog. Van de negen hoofdstukken in het boek 'Langs Velden Van Eer' gaan er vijf over WOI. Nederland was neutraal en kende alleen de mobilisatie van onze overgrootvaders. Ik meen dat Hein Klompmaker ooit memoreerde, dat er verteld werd over 'veertienachttien', maar dat die rekensom hem als klein kind niks zei. Er zijn ook amper concrete aanknopingspunten, zoals de naam 'Engelse Kamp' (Groningen) - genoemd naar het interneringskamp van Engelse soldaten. 

Als we aan het vieren en gedenken slaan, mag best bedacht worden dat WOI aan de basis stond van WOII. Ook militair was WOI het begin van een nieuwe ontwikkeling: de eerste vliegtuigen, gifgas, betonnen bunkers en de eerste tanks kwamen in gebruik. De tanks werden ontwikkeld en gebouwd door een Brits marineonderdeel voor het leger, die er eigenlijk niet aan wilde. De projectleider Lt. Stern, was in het burgerleven bankier. Het tweede model 'Big Willie' bleek een succes; het prototype 'Mother' staat in een legermuseum in Dorset. Dat blijkt achteraf 'de moeder' te zijn van de Duitse Blitzkrieg in WOII, van het verloop van de Golfoorlog en van de tankgrachten in Drenthe, die met andere fysieke resten uit 'de' oorlog door historici nu zijn geÔnventariseerd. Er valt heel wat te bedenken op 4 en 5 mei.

Jan Tuttel

eerder verschenen in 't Nieuwsblad van het Noorden, 01 mei 2001

 


Copyright 1995 - 2008 Han Tuttel. All rights reserved.
This material may not be published, broadcast, rewritten or redistributed in any form, including digital,
without the prior consent and written agreement by the author.